کشت برنج با استفاده از آبیاری قطره‌ای یکی از روش‌های نوین و کارآمد در کشاورزی است که به کاهش مصرف آب و افزایش بازدهی کمک می‌کند. غذای بیش از ۳ میلیارد نفر که در بیش از ۱۰۰ کشور مختلف کشت می‌شود. سیستم آبیاری قطره‌ای در کشت برنج، با تأمین دقیق و مداوم رطوبت به ریشه‌ها، از اتلاف آب جلوگیری کرده و رشد بهینه گیاه را تضمین می‌کند. این روش، برخلاف آبیاری سنتی که نیاز به پمپاژ آب زیاد دارد، به‌طور مستقیم و به صورت قطره‌قطره، رطوبت مورد نیاز گیاه را تأمین می‌کند. بهترین روش کشت برنج با آبیاری قطره‌ای شامل مراحل مختلفی از جمله انتخاب زمین مناسب، نصب سیستم آبیاری، و تنظیم دقیق میزان آب ورودی به زمین است که هر کدام نیاز به دقت و تجربه دارند. مشابه با روش آبیاری کشت برنج برای دیگر محصولات نظیر نیز می‌توان از این شیوه آبیاری بهره گرفت که اگر می‌خواهید بیشتر با آن آشنا شوید، در مقاله سیستم آبیاری قطره‌ای به‌طور مفصل به آن پرداخته‌ایم.
مراحل رشد برنج
ابتدا به طور مختصر درباره مراحل رشد برنج صحبت می‌کنیم:
- مرحله جوانه‌زنی
در این مرحله، اولین بوته‌ها و ریشه‌ها از بذر شروع به رشد می‌کنند. برای جوانه‌زنی، دانه‌های برنج نیاز به جذب مقدار مشخصی از آب و در معرض دمای حدود ۱۰-۴۰ درجه سانتی‌گراد قرار دارند.
در این مرحله، با توسعه پنجه‌ها و برگ‌های بیشتر، ارتفاع بوته مشخص می‌شود. مدت زمان مرحله رویشی بستگی به نوع برنج دارد و معمولاً بین ۵۵ تا ۸۵ روز است.
- مرحله تولید مثل
در این مرحله، برنج آماده ورود به مرحله تولید مثل می‌شود. این مرحله شامل بوت‌شدن، گل‌دهی و تشکیل دانه‌ها است.
در این مرحله، برنج بالغ است و آماده برداشت می‌شود که معمولاً ۳۰ روز طول می‌کشد.
استفاده از آبیاری قطره‌ای در کشت برنج
استفاده از آبیاری قطره ای در کاشت برنج در حال تغییر قوانین کشت برای این محصول است. برنج‌هایی که با آبیاری قطره‌ای رشد می‌کنند، نسبت به برنج‌های معمولی نه تنها کیفیت و بازدهی بهتری دارند، بلکه ۷۰ درصد آب کمتری نیز استفاده می‌کنند. انتشار گاز متان در این روش تقریباً به صفر می‌رسد و جذب آرسنیک را نیز تا ۹۰ درصد کاهش می‌دهد.
لازم به ذکر است که سیستم آبیاری قطره‌ای برای کاشت برنج از سال ۲۰۱۵ در منطقه گونن ترکیه توسط نتافیم اجرا شده است.
چرا آبیاری قطره ای برای برنج؟
• گیاه برنج آبیاری قطره ای را ترجیح می‌دهد.
برنج توانایی فوق العاده ای برای رشد در شرایط بی‌هوازی دارد ولی در واقع، مانند اکثر دانه‌ها و غلات دیگر، محیط ایده‌آل برای رشد آن محیط هوازی است. برای هزاران سال، کشاورزان از محیط بی‌نظیر شالیزارها استفاده کرده‌اند تا از حداکثر مزیت‌های این روش آبیاری بهره ببرند و در عین حال کنترل علفهای هرز را نیز به حداکثر برسانند. اما امروزه با رشد دو فن آوری علف کش‌ها و سیستم‌های نوین آبیاری مزایای استفاده از کشت شالیزاری و آبیاری غرقابی برنج کمرنگ شده است و می‌توان با استفاده از آبیاری دقیق و بهینه قطره‌ای به کشت بهتری در برنج درست یافت.
• بازدهی بیشتر
استفاده از روش آبیاری قطره‌ای باعث افزایش بازدهی محصول تا ۵۰٪ می‌شود و تناژ محصول را تا ۱۲ تن در هکتار نیز افزایش می‌دهد. با روش آبیاری قطره‌ای، می‌توانید بیشتر از یک بار در هر فصل کشاورزی برداشت محصول داشته باشید و از هر هکتار استفاده بهتری نمایید.
• برنج سالم‌تر و پرفروش‌تر
در روش کشت برنج در شالیزار، ریشه برنج با غرق شدن در آب فلزات سنگین را جذب می‌کند و میزان آرسنیک موجود در دانه برنج را به شدت افزایش می‌دهد که برای سلامتی بسیار مضر است. با آبیاری قطره‌ای، ریشه های برنج زیر آب قرار نمی‌گیرند و در نتیجه میزان جذب آرسنیک تا ۹۰٪ کاهش پیدا می‌کند.
- تجهیزات آبیاری قطره ای برنج
تجهیزاتی که در آبیاری قطره‌ای برنج مورد استفاده قرار می‌گیرند آب را به ریشه گیاه منتقل می‌کنند. این تجهیزات موجب می‌شوند که گیاه به میزان مناسبی آب دریافت کند. جهت آشنایی بیشتر با این ابزارها می‌توانید به صفحه تجهیزات آبیاری قطره‌ای برنج مراجعه کنید.
کشت برنج و صرفه‌جویی در مصرف منابع و محافظت از کره زمین
راندمان آب
کشت یک تن برنج در روش غرقابی، ۵۰۰۰ متر مکعب آب مصرف می‌کند. این در حالیست که، همان تناژ برنج با آبیاری قطره ای فقط به ۱۵۰۰ متر مکعب آب نیاز دارد. آبیاری قطره‌ای میزان تبخیر، رواناب و نفوذ را نیز کاهش می‌دهد.
تأثیرات زیست محیطی کلان
کشت شالیزاری برنج باعث ایجاد ۲۰٪ از انتشار گاز متان در سرتاسر جهان می‌شود. اگر فقط ۱۰٪ از کشاورزان کشت برنج را به قطره‌ای تبدیل نمایند، کاهش انتشار گاز متان معادل با حذف ۴۰ میلیون اتومبیل از جاده‌ها خواهد بود.
آیا می‌دانید؟!
طبق تحقیقات، برنج از جمله محصولات قابل کشت در مریخ است. کشور هند با میانگین مصرف سالانه حدود ۱۰۰ میلیون تن برنج، دومین تولید کننده برنج با روش آبیاری سطحی است. اما کشاورزی مدرن برای حفظ منابع آبی و تولید پایدار برنج روش‌های آبیاری قطره‌ای و بارانی را پیشنهاد می‌کند.
اهمیت برنج
برنج یکی از مهم‌ترین اقلام غذایی جهان است که غذای بیش از نیمی از مردم کره زمین را تشکیل می‌دهد. این محصول با طعم خوب و انواع املاح و ویتامین‌های معدنی مانند ویتامین‌های گروه B، مس و روی، برای حفظ سلامت بدن و پیشگیری از ریزش مو مهم است.
مراحل کاشت برنج
مراحل کاشت برنج به ترتیب شامل موارد زیر هستند:
- آماده‌سازی بذر برنج: در این مرحله، بذرهای برنج را انتخاب و آماده می‌کنیم. شالیکاران معمولاً مقداری از محصول خود را برای کشت سال آینده در جای خشک و با دمای مناسب نگه می‌دارند.
- آماده‌سازی زمین خزانه (نشاء): خزانه یا قسمت کوچکی از زمین کشاورزی را آماده می‌کنیم. در این قسمت، بذرهای جوانه‌دار شده را درون خزانه می‌کاریم تا تبدیل به نشاء شوند.
- پاک‌سازی زمین خزانه: زمین خزانه را پاک‌سازی می‌کنیم تا برای کاشت آماده شود.
- کاشت بذر در خزانه: بذرهای جوانه‌دار را در زمین خزانه کاشت می‌کنیم.
- آماده‌سازی زمین اصلی برای کاشت برنج: زمین اصلی که برای کاشت برنج استفاده می‌شود، باید در سه مرحله شخم زده شود. این مراحل شامل شخم زدن سه هفته پیش از نشاکاری، دو هفته پیش از نشاکاری و یک هفته پیش از نشاکاری می‌شود.
- کاشت نشاء در زمین اصلی: نشاء‌ها را در زمین اصلی کاشت می‌کنیم.
- آبیاری و وجین: زمین را آبیاری کرده و وجین می‌دهیم تا برنج رشد کند.
- سم‌پاشی و برداشت برنج: در مراحل بعدی، سم‌پاشی انجام می‌شود و پس از رشد کامل، برنج را می‌برداریم.
- کمباین‌زنی: برنج را با استفاده از دستگاه‌های کمباین از زمین جدا می‌کنیم.
برنج در چه فصلی بهترین وضعیت رشد را دارد؟
برنج به‌طور کلی در مناطق گرم و پرآب رشد می‌کند. این گیاه به صورت خوشه‌ای رشد می‌کند و دارای ارقام زودرس، متوسط رشد و دیررس است. جوانه‌زدن در برنج زمانی رخ می‌دهد که اولین بوته‌ها و ریشه‌ها از بذر شروع به رشد می‌کنند. برای جوانه‌زدن، بذرهای برنج نیاز به جذب مقدار مشخصی از آب و در معرض دمای حدود ۱۰-۴۰ درجه سانتی‌گراد قرار دارند. پس به طور کلی، فصل‌های گرم و مرطوب برای رشد برنج مناسب‌تر هستند.
سوالات مهم در کشت قطره‌ای برنج
- آیا با استفاده از آبیاری قطره‌ای می توان بازدهی تناژ محصول خود را افزایش داد؟
بله! با آبیاری دقیق و اجرای صحیح سیستم شما می‌توانید به تناژ ۸ -۱۲ تن برنج در هکتار برسید، تا ۵۰ درصد بیشتر از کشت به روش سنتی.
- با استفاده از آبیاری قطره‌ای تا چه حد می‌توان در مصرف آب صرفه‌جویی کرد؟
با روش قطره‌ای شما می‌توانید تا ۷۰٪ نسبت به آبیاری سنتی در مصرف آب صرفه‌جویی داشته باشید.
- آیا می‌توانم برنج را در زمین‌های شیب‌دار کشت نمایم؟
بله! از مزایای استفاده از روش آبیاری قطره‌ای، کشت برنج در زمین‌های شیب‌دار است. قطره چکانهای جبران کننده فشار، مقدار دقیق آب مورد نیاز را بدون توجه به تغییرات فشار ناشی از تغییر ارتفاع، به گیاه می‌رسانند. یک دیافراگم انعطاف پذیر در داخل قطره چکان PC وجود دارد که جریان آب را تنظیم می کند و باعث جلوگیری از تغییرات جریان خروجی در کل زمین کشاورزی می‌شود.
- بدون روش غرقابی، چگونه می‌توان علفهای هرز را کنترل کرد؟
درست مانند کشت هر محصول دیگری، استفاده از علف کش‌ها توصیه می‌شوند، به کارگیری زمان ایده‌آل و روش‌های کشت مکانیکی باعث می‌شود تا کشاورزان به راحتی بتوانند کنترل علفهای هرز را به حداکثر برساند. آبیاری قطره‌ای همچنین به کشاورزان دسترسی آسانتر برای کنترل آفات و بیماری‌ها را در مزارع کشت برنج می‌دهد.
- آیا می توان محصولات دیگر را با همان سیستم آبیاری قطره‌ای کاشت؟
بله، کاملا. آبیاری قطره ای به شما این امکان را می‌دهد به صورت دوره‌ای چندین محصول را در زمین خود کشت نمایید، از جمله سبزیجات مختلف مانند گوجه فرنگی یا پیاز، و یا محصولاتی مانند سویا یا ذرت. رشد حبوبات نیز در همان زمین باعث بهبود باروری خاک کشاورزی شما خواهد شد. در کشت لوبیا نیز همانند کشت برنج از روش آبیاری قطره‌ای استفاده می‌شود. اگر می‌خواهید با این روش در کشت لوبیا نیز بیشتر آشنا شوید، به مقاله آبیاری لوبیا سبز سر بزنید.
